kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Co w sytuacjach kryzysowych?

prawo do informacji w przypadku choroby lub pobytu partnera w szpitalu

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty wskazują, że prawo do uzyskania informacji o stanie zdrowia ma pacjent oraz przedstawiciel ustawowy. Inne osoby mogą uzyskać informacje wyłącznie za zgodą pacjenta (której nie musi udzielić) i na podstawie pisemnego upoważnienia. Jeżeli zostaliśmy upoważnieni, możemy uzyskać informację o stanie zdrowia partnera, diagnozie, rokowaniach, także wgląd w dokumentację medyczną. Ponadto jako osoba bliska możemy być obecni przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych, o ile nie istnieje zagrożenie epidemiologiczne lub nasza obecność nie narusza bezpieczeństwa zdrowotnego pacjenta.

 

Osobą bliską w rozumieniu przepisów zawartych w ustawie o prawach pacjenta (…) są: małżonek, krewny lub powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy lub osoba pozostająca w wspólnym pożyciu oraz osoba wskazana przez pacjenta.

 

Prawo do informacji bez upoważnienia przysługuje nam, gdy partner jest nieprzytomny lub niezdolny do zrozumienia przekazywanych informacji. W takiej sytuacji lekarz ma obowiązek poinformować osobę bliską o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych i możliwych metodach diagnostycznych oraz leczniczych i potencjalnych następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia i rokowaniach.

 

śmierć partnera

 

pochówek

Osoby żyjące w nieformalnym związku mogą pochować zmarłego partnera wyłącznie wtedy, jeżeli nie miał on bliższej i dalszej rodziny, albo nikt z bliskich i krewnych nie skorzysta z przysługującego prawa. Zgodnie z art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo pochowania zwłok ludzkich mają przede wszystkim pozostały małżonek oraz krewni. Dopiero na końcu ww. przepis wymienia inne uprawnione osoby, które zobowiążą się do pochówku dobrowolnie.

 

zasiłek pogrzebowy

Jeżeli pokryliśmy koszty pogrzebu partnera, możemy wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o wypłatę zasiłku pogrzebowego. Takie prawo przyznaje nam ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie (lub osobom), która faktycznie pokryła koszty pogrzebu. Członkowie rodziny wymienieni w ustawie otrzymują zasiłek w pełnej wysokości (4000 zł) bez względu na poniesione koszty, natomiast osobom spoza najbliższej rodziny ustawa ogranicza wysokość świadczenia wyłącznie do udokumentowanych kosztów pogrzebu nie wyższych niż kwota zasiłku pogrzebowego (4000 zł). Ponadto otrzymamy zasiłek wyłącznie wtedy, jeżeli partner był ubezpieczony lub był emerytem/rencistą.

 

renta rodzinna

Partnerzy nie mają prawa do renty rodzinnej po sobie. Ustawa o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje to uprawnienie wyłącznie małżonkowi lub byłemu małżonkowi zmarłego po spełnieniu określonych w ustawie warunków.

 

Prawo do renty rodzinnej mają natomiast dzieci z nieformalnych związków, po spełnieniu warunków określonych w ustawie, na równi z dziećmi ślubnymi,.

 

W sytuacji, w której do renty rodzinnej po zmarłym mają prawo również inne osoby niż dzieci ze związku partnerskiego (np. były małżonek i dzieci ślubne), świadczenie przyznane przez ZUS zostanie równo podzielone między wszystkich uprawnionych. W przypadku małoletnich dzieci renta rodzinna jest wypłacana rodzicowi dziecka.

 

Więcej informacji nt. renty rodzinnej w dziale Informatora Obywatelskiego pt. Świadczenia.

 

renta „odszkodowawcza”

W sytuacji, w której partner zmarł w wyniku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia spowodowanego w warunkach czynu niedozwolonego (np. wypadku drogowego, wypadku w pracy, błędu lekarskiego), możemy wystąpić z roszczeniem o rentę „odszkodowawczą”. Jednak żeby otrzymać rentę, musimy wykazać, że:

  • jesteśmy osobą bliską zmarłego tzn. pozostawaliśmy z nim w wspólnym pożyciu;
  • partner będąc z nami w związku stale i dobrowolnie dostarczał nam środków do życia;
  • z okoliczności wynika, że wypłaty roszczenia wymagane są zasadami współżycia społecznego (np. nasz wiek lub stan zdrowia uniemożliwia nam podjęcie pracy zarobkowej).

O ustalenie prawa do renty „odszkodowawczej” oraz jej wysokości występujemy z powództwem do sądu cywilnego. Za wypłatę renty jest odpowiedzialna osoba fizyczna (np. sprawca wypadku drogowego) lub osoba prawna (np. zakład pracy), która spowodowała lub przyczyniła się do śmierci partnera. Prawo do renty możemy uzyskać albo na określony czas (np. do czasu podjęcia pracy), lub bezterminowo, jeżeli udowodnimy, że nie mamy możliwości uzyskania dochodu zaspokajającego nasze uzasadnione potrzeby życiowe (np. nie mamy dochodu, oszczędności ani majątku własnego ).

 

Warto pamiętać, że jeżeli partner był rodzicem wspólnych dzieci, to mają one prawo do renty „odszkodowawczej” między innymi na mocy przepisów o obowiązku alimentacyjnym zawartych w prawie rodzinnym.

 

dziedziczenie

Partnerzy pozostający w nieformalnym związku, w sytuacji śmierci jednego z nich, nie mogą dziedziczyć po sobie na podstawie ustawy. Kodeks cywilny nie wymienia wśród osób uprawnionych do dziedziczenia osób pozostających we wspólnym pożyciu czy osób bliskich, zawężając krąg spadkobierców do bliższej i dalszej rodziny (w zależności od sytuacji rodzinnej zmarłego). W celu zabezpieczenia partnera na wypadek naszej śmierci możemy sporządzić testament, w którym powołamy go do całości lub części spadku. Testament pozwala rozszerzyć krąg spadkobierców poza wymieniony w ustawie. Warto pamiętać, że w testamencie zwykłym nie możemy zapisać konkretnych składników majątku konkretnym osobom np. partnerowi mieszkanie, dzieciom działkę. Sąd lub notariusz, przeprowadzając postępowanie spadkowe lub poświadczając dziedziczenie po śmierci partnera, potwierdzi jedynie w takim wypadku, w jakiej części kto dziedziczy (nie zaś co dziedziczy). Chcąc przekazać konkretne składniki majątku konkretnym osobom, możemy do testamentu dołączyć tzw. zapis windykacyjny, który to umożliwia. Zapis windykacyjny musi zostać sporządzony przez notariusza. Powinniśmy pamiętać, że osoby pominięte w testamencie, a uprawnione do dziedziczenia na podstawie ustawy, mogą wystąpić o zachowek do spadkobiercy testamentowego.

 

Dzieci z tzw. związku partnerskiego dziedziczą ustawowo na równi z dziećmi ślubnymi, jeżeli rodzicielstwo partnerów zostało prawnie potwierdzone (więcej nt. dziedziczenia zobacz w dziale Informatora Obywatelskiego pt. Dziedziczenie)

 

Pamiętajmy, że osoby, które nie są najbliższą rodziną w rozumieniu prawa, nie będą zwolnione z podatku od spadków. Zapłacimy podatek przewidziany dla III grupy podatkowej czyli dla osób obcych względem spadkodawcy (kwota wolna od podatku w tej grupie wynosi 4902 zł). Możemy natomiast zostać zwolnieni z podatku od spadku jeżeli:

  • partner przekazał nam w spadku nieruchomość nieprzekraczającą 110 m kw.. powierzchni użytkowej (np. w testamencie z zapisem windykacyjnym, w którym przekazał nam mieszkanie) i
  • wspólnie z partnerem sporządziliśmy i notarialnie poświadczyliśmy pisemną umowę o opiece nad partnerem, a opiekę sprawowaliśmy przez co najmniej dwa lata od dnia poświadczenia podpisów przez notariusza.

Więcej informacji nt. podatków i ulg można uzyskać pod numerem Krajowej Informacji Podatkowej 801 055 055, (22) 330 03 30

 

długi spadkowe

Spadek nie zawsze oznacza wyłącznie korzyści. W skład spadku wchodzą nie tylko aktywa (np. nieruchomość, działka, samochód), ale i długi. Osoby w tzw. związkach partnerskich nie są ustawowymi spadkobiercami, dlatego po śmierci partnera nie dziedziczą ani aktywów (o czym była mowa w punkcie dziedziczenie), ani długów po partnerze. Sytuacja zmieni się, jeżeli partner miał długi, a my staliśmy się spadkobiercami na podstawie testamentu. W takiej sytuacji będziemy zobowiązani do spłaty długu partnera. Zdarzają się niestety sytuacje, w których dług przewyższa tzw. aktywa. Jeżeli wiemy lub podejrzewamy, że partner miał długi, powinniśmy rozważyć, czy przyjęcie spadku na podstawie testamentu polepszy czy pogorszy naszą sytuację.

 

Pamiętajmy, że dzieci ze związków nieformalnych, jeżeli rodzicielstwo jest potwierdzone prawnie, zawsze dziedziczą na równi z dziećmi ze związków małżeńskich - również długi.

Więcej nt. długów spadkowych zobacz w dziale Informatora Obywatelskiego pt. Dziedziczenie - długi spadkowe.

 

wstąpienie w najem lokalu komunalnego i mieszkania spółdzielczego lokatorskiego

Pamiętajmy, lokale komunalne nie podlegają dziedziczeniu ustawowemu i testamentowemu. W sytuacji, w której partner był w chwili śmierci najemcą lokalu komunalnego, a my stale zamieszkiwaliśmy z nim do chwili jego śmierci, wstępujemy w najem lokalu komunalnego na podstawie  art. 691 kodeksu cywilnego par.1 ust. 4., który przyznaje omawiane uprawnienie m.in. osobom, które pozostawały we wspólnym pożyciu z najemcą.

 

Przez wiele lat w orzecznictwie polskich sądów dominował pogląd, że uprawnienie to dotyczy wyłącznie tzw. konkubinatów, rozumianych jako związek kobiety i mężczyzny, ale już nie par tej samej płci. W 2012 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że osobą faktycznie pozostającą we wspólnym pożyciu z najemcą - w rozumieniu art. 691 k.c. par. 1 - jest osoba połączona z najemcą więzią uczuciową, fizyczną i gospodarczą; także osoba tej samej płci.

Wstąpienie w najem powinniśmy potwierdzić w Urzędzie Gminy, a w przypadku odmowy ze strony Gminy, nasze prawo możemy potwierdzić w sądzie cywilnym.

 

Jeżeli partner był członkiem spółdzielni i posiadał spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania, przysługuje nam po jego śmierci (jako osobie bliskiej, która pozostawała w faktycznym wspólnym pożyciu) możliwość ubiegania się o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania. Jednak ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych daje wyłącznie taką możliwość, a nie gwarancję, jak w przypadku lokali komunalnych. Jeżeli są też inni uprawnieni (np. małżonek partnera), to sąd rozstrzygnie, kto będzie miał prawo do zawarcia umowy. Ponadto w mieszkaniach spółdzielczych lokatorskich dziedziczeniu podlega wkład mieszkaniowy. Jeżeli nie dziedziczymy po partnerze, to warunkiem uzyskania przez nas prawa do mieszkania, będzie uzupełnienie wkładu mieszkaniowego (przeważnie są to bardzo duże koszty rzędu wartości rynkowej mieszkania).

 

Jeżeli mieszkaliśmy z partnerem w jego mieszkaniu własnościowym do dnia jego śmierci, a dziedziczą po nim wyłącznie inne osoby, przepisy uprawniają nas do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Spadkobiercy nie mogą postanowić inaczej, np. próbując wyrzucić nas z mieszkania. Mogą natomiast po trzech miesiącach od uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu przez nich spadku skierować do sądu sprawę o eksmisję.

 

stan prawny na 24.09.2014 r.

 


Podstawa prawna

 

prawo do informacji

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U.2012.159): art. 3 ust.1 pkt 2, art 21, art. 26;

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U.2011.277.1634): art. 31 ust.1 i ust. 4

 

śmierć partnera

Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U.2011.118.687): art.10

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2013.1440): art. 78 ust.1, art. 79 ust.1, art. 80

 

renta rodzinna

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2013.1440): art. 65-68, 70, 74 par.1, 74 par. 2

Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U.2009.167.1322): art.17 pkt.6

 

renta odszkodowawcza

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): art. 416; art. 446 par. 2

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788): art. 133 par.1

 

dziedziczenie

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): – Księga czwarta

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U.2009.93.768): art. 4a; art. 14; art.16

 

długi spadkowe

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): art.1030-1034

 

najem

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): art .691 par.1 ust.4, art. 923 par.1

Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U.2013.1222): art.2 ust.5; art.15 ust.2-4

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r. (III CZP 65/12)