kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Jaka jest sytuacja par w związkach partnerskich?

Polski system prawny zdecydowanie wspiera instytucję małżeństwa, a w niewielkim stopniu zabezpiecza interesy osób żyjących w tzw. konkubinacie, wyłączając jednak - nawet z tych wąskich uprawnień - związki jednopłciowe. Dlatego decydując się na życie w nieformalnym związku powinniśmy mieć świadomość, że szczególnie w sytuacjach kryzysowych (rozstania partnerów, choroby, śmierci) nie będziemy mogli skorzystać z wielu uprawnień, które w analogicznej sytuacji należą się małżonkom (np. prawo do alimentów na siebie, prawo do renty rodzinnej, dziedziczenia ustawowego po zmarłym). Nie oznacza to, że osoby pozostające w nieformalnym związku nie mogą zabezpieczyć się na wypadek różnych sytuacji życiowych, ale na pewno będzie to wymagało dopełnienia wielu formalności, czasu i pieniędzy. Warto też pamiętać, że nie wszystkie uprawnienia należne małżonkom z mocy prawa uda się zabezpieczyć w tzw. związku partnerskim na podstawie innych przepisów.

 

Partnerom w związkach nieformalnych, w przeciwieństwie do małżonków, nie przysługują m.in. prawa do:

  • wspólnego rozliczania się z Urzędem Skarbowym,
  • alimentów na siebie w sytuacji rozstania,
  • dziedziczenia po zmarłym partnerze na podstawie ustawy,
  • domniemania ojcostwa, gdy partnerzy mają wspólne dziecko,
  • renty rodzinnej po śmierci partnera,
  • uprawnień wynikających z ustawowej wspólności majątkowej.

 

Jak radzić sobie z codzinnymi sytuacjami, żyjąc w związku partnerskim? O czym warto pamiętać?

narodziny dziecka - uznanie ojcostwa

W prawie rodzinnym istnieje instytucja domniemania ojcostwa polegająca na uznaniu wprost, że dziecko urodzone w związku małżeńskim (lub przed upływem trzystu dni od rozwiązania/ unieważnienia małżeństwa) pochodzi od męża matki. Oznacza to, że mąż nie musi uwiarygodnić swojego ojcostwa, „otrzymuje” je automatycznie z mocy prawa.

 

W związku nieformalnym partner - ojciec dziecka - musi uznać dziecko w oświadczeniu złożonym przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Jednocześnie ojcostwo partnera musi potwierdzić również matka dziecka (najdalej w ciągu trzech miesięcy od złożenia oświadczenia przez partnera). Nie dopełnienie tej istotnej formalności skutkuje tym, że biologiczny ojciec dziecka nie będzie nim w świetle prawa, a to z kolei może pozbawić dziecko wielu uprawnień np. prawa do alimentów, renty rodzinnej, ustawowego dziedziczenia, renty „odszkodowawczej”.

 

Jeżeli partner nie uznał wspólnego dziecka, matka może wystąpić z powództwem o ustalenie ojcostwa do sądu opiekuńczego. Jeżeli matka odmawia potwierdzenia ojcostwa, to ojciec dziecka może o to wystąpić.

 

wspólne utrzymanie gospodarstwa domowego (wspólne zakupy)

Będąc w nieformalnym związku warto zabezpieczyć swoje prawa do rzeczy, które kupujemy wspólnie z partnerem, ponieważ nie jesteśmy, tak jak małżonkowie, objęci ustawową wspólnością majątkową. Z tego powodu rzecz, którą kupi jeden z partnerów, należy tylko do niego, nawet jeżeli drugi partycypował w części kosztów, ale nie ma na to potwierdzenia. Z tego powodu warto robiąc zakupy, warto wziąć fakturę VAT wspólną dla partnerów, płacić ze wspólnego konta lub wpisać np. w tytule przelewu obu partnerów. Nabywane w ten sposób przedmioty są objęte zasadą współwłasności, a każdy z partnerów ma w nich określony udział (np. po połowie). W sytuacji, w której dokonujemy poważniejszych zakupów np. mieszkania, nasze prawo do majątku zawsze zostanie potwierdzone przez akt notarialny.

 

Możemy również sporządzić pisemną umowę na podstawie zasady swobody zawierania umów, w której określimy np. zasady nabywania przez nas prawa do określonych przedmiotów, możliwość dysponowania nimi i ich podziału w wypadku rozstania.

 

Pamiętajmy, że prawo rodzinne nie chroni partnerów, tak jak małżonków przed sytuacją, w której jeden z partnerów nie dokłada się do utrzymania gospodarstwa domowego i zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (np. nie kupuje wyżywienia, odzieży, leków). Oznacza to, że w sytuacji, w której prowadzimy wspólne gospodarstwo domowe, a partner nie uczestniczy np. w pokrywaniu kosztów wyżywienia, nie dokłada się do opłat nie możemy, tak jak małżonkowie wystąpić do sądu w celu zobowiązania partnera do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (np. poprzez wypłatę nam jego wynagrodzenia).

 

choroba jednego z partnerów

Prawo rodzinne nie nakłada na partnerów obowiązku wzajemnej pomocy w sytuacji np. ciężkiej choroby jednego z nich. Czyni to wyłącznie w odniesieniu do małżonków. Oznacza to, że gdy jedno z nas zachoruje, tylko od dobrej woli partnera zależeć będzie opieka nad nami, pomoc w finansowaniu kosztów leczenia, utrzymania. Nie mamy żadnych podstaw prawnych, żeby dochodzić pomocy tego typu od partnera, bez względu na to jak trudna jest nasza sytuacja finansowa. Partnerom nie przysługuje również prawo do zasiłku opiekuńczego w sytuacji choroby jednego z nich. Zasiłek pozwala np. małżonkowi zrekompensować straty w wynagrodzeniu za okres, w którym przebywa na zwolnieniu z pracy z powodu konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny (np. współmałżonkiem).

 

odpowiedzialność za długi

Osoby żyjące w nieformalnym związku w świetle prawa nie posiadają wspólności majątkowej, a za zaciągnięte przez jednego z partnerów zobowiązanie dłużnik odpowiada wyłącznie majątkiem osobistym. Oznacza to, że generalnie nie ponosimy odpowiedzialności za długi partnera, jeżeli nie jesteśmy poręczycielem (żyrantem) lub nie współuczestniczyliśmy w zaciągnięciu zobowiązania, np. nie podpisaliśmy wspólnie z partnerem umowy kredytowej. Wierzyciel nie może domagać się od nas spłaty zadłużenia, jeżeli partner przestanie regulować swoje zobowiązania.

 

Natomiast wspólnie z partnerem będziemy odpowiadać za tzw. solidarne zobowiązania. Szczególnym rodzajem są opłaty mieszkaniowe w lokalach komunalnych, mieszkaniach spółdzielczych lokatorskich i spółdzielczych własnościowych. Jeżeli zadłużymy mieszkanie, właściciel (gmina lub spółdzielnia) ma prawo dochodzić spłaty całości zadłużenia z tytułu opłat za mieszkanie zarówno od wszystkich zobowiązanych, jak również tylko od jednego z nich (np. jeżeli partner nie ma udokumentowanych dochodów).

 

wspólny kredyt

Pozostawanie w nieformalnym związku nie jest przeszkodą w uzyskaniu przez partnerów wspólnego kredytu, jeżeli spełniają inne warunki wymagane przepisami Prawa bankowego i ustawy o kredycie konsumenckim (np. zdolność kredytowa, zdolność do czynności prawnych). W związku z tym oferta kredytowa banków przeważnie jest tak samo dostępna dla tzw. związków partnerskich i małżeństw. Dotyczy to również kredytów hipotecznych, z wyjątkiem kredytu dofinansowywanego z rządowego programu Mieszkanie Dla Młodych (MDM), o który może wystąpić tylko jeden z partnerów (i wyłącznie on będzie kredytobiorcą oraz właścicielem mieszkania).

 

Zaciągając zobowiązanie wspólnie z partnerem, powinniśmy mieć świadomość, że oprócz niewątpliwej korzyści, jaką jest np. posiadanie wspólnego mieszkania, za dług będziemy również odpowiadać solidarnie (wierzyciel może dochodzić spłaty albo od obu, albo tylko jednego dłużnika) całym swoim majątkiem osobistym bez względu na to, czy nadal pozostajemy w związku, czy rozstaliśmy się. W sytuacji śmierci jednego z partnerów, drugi kredytobiorca odpowiada za spłatę całego pozostałego zobowiązania (więcej informacji nt. zadłużeń w dziale Informatora Obywatelskiego pt. Zadłużenie)

 

 

stan prawny na 24.09.2014 r.

 


 

Podstawa prawna
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121)
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788)
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2013.1440)

 

uznanie ojcostwa

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788): art. 62 par.1, art. 72 par. 1, art. 73 par. 1 i 4, art. 84 par. 2

 

wspólne utrzymanie

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): art. 195-197, art. 353(1)

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788): dział II Prawa i obowiązki małżonków

 

choroba

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788): art. 23

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U.2014.159): art. 32 ust. 2

 

odpowiedzialność za długi

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): art. 688 (1) par.1, art. 366 par. 1

Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U.2013.1222): art. 4 ust. 6

 

wspólny kredyt

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U.2012.1376 )

Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U.2011.126.715)

Ustawa z dnia 27 września 2013 r. o pomocy państwa w nabyciu pierwszego mieszkania przez młodych ludzi (Dz.U.2013.1304)