kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Jakie prawa wynikają z umowy o pracę?

Elementy umowy

Umowa o pracę powinna określać strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:

  • rodzaj pracy, 
  • miejsce wykonywania pracy,
  • wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia,
  • wymiar czasu pracy,
  • termin rozpoczęcia pracy.

Umowę o pracę pracodawca powinien zawrzeć z nami na piśmie. Jeśli tego nie zrobił, powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia przez nas pracy, potwierdzić na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. 

 

Niezależnie od pisemnych ustaleń umowy o pracę pracodawca powinien nas również poinformować na piśmie o:

  • obowiązującej nas dobowej i tygodniowej normie czasu pracy, 
  • częstotliwości wypłat wynagrodzenia za pracę, 
  • wymiarze przysługującego nam urlopu wypoczynkowego, 
  • obowiązującej w naszym przypadku długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę, 
  • układzie zbiorowym pracy, jeśli taki nas dotyczy.

Pracodawcazobowiązany  jest przekazać nam wyżej wymienione  informacje nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę. Jeżeli w zakładzie nie wprowadzono regulaminu pracy, pracodawca obowiązany jest też dodatkowo do pisemnego poinformowania nas o miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy. 

Prawa pracownika

Jako pracownik mamy prawo oczekiwać od pracodawcy, że:

  • będzie on szanował naszą godność,
  • nie będzie nas dyskryminował ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną,
  • będzie ułatwiał nam podnoszenie kwalifikacji zawodowych.

W związku z zawarciem umowy o pracę, mamy prawo do:

  • wynagrodzenia,
  • wypoczynku w ciągu doby i tygodnia,
  • urlopu wypoczynkowego,
  • korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem,
  • bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
  • zaspokojenie potrzeb bytowych, socjalnych, kulturalnych, 

Wynagrodzenie

Wynagrodzenie powinniśmy otrzymać co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie, nie później niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. Jeżeli ustalony dzień wypłaty jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie powinno być wypłacone w dniu poprzedzającym. 

 

Na zgłoszone przez nas żądanie pracodawca jest zobowiązany udostępnić do wglądu dokumenty, na podstawie których zostało obliczone wynagrodzenie. Wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższe od aktualnie obowiązującej kwoty najniższego wynagrodzenia (obecnie minimalne wynagrodzenie wynosi 1680 zł). Jeśli jest to pierwszy rok naszej pracy, nasze wynagrodzenie nie może być niższe niż 80 proc. płacy minimalnej.

Wypoczynek w ciągu doby i tygodnia

Zasadą jest, że przysługuje nam jako pracownikowi prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w ciągu każdej doby. Zasada ta nie dotyczy: 
pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, 
przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii. 
 

Ponadto przysługuje nam prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdym tygodniu, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. W szczególnych przypadkach odpoczynek tygodniowy może zostać ograniczony do 24 godzin. Odpoczynek tygodniowy powinien przypadać w niedzielę. Jednak w przypadkach dozwolonej pracy w niedzielę odpoczynek ten może przypadać w innym dniu.

Więcej informacji znajdziemy na stronie - http://www.mpips.gov.pl/prawo-pracy/ustalanie-i-rozliczanie-czasu-pracy/

Urlop wypoczynkowy

Pracodawca musi nam umożliwić skorzystanie z corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Prawa tego nie możemy się zrzec. Na nasz wniosek urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych.

 

Wymiar urlopu wynosi:

  • 20 dni - jeżeli okres naszego zatrudnienia jest krótszy niż 10 lat.
  • 26 dni - jeżeli pracujemy co najmniej 10 lat.

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza się okresy poprzedniej pracy, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy. Wlicza się również okresy ukończonej nauki, poczynając od szkoły ponadgimnazjalnej, np. z tytułu ukończenia liceum ogólnokształcącego zostanie nam doliczone 4 lat, a w przypadku ukończenia studiów - 8 lat.

 

Jeśli to jest nasza pierwsza praca, uzyskujemy prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 urlopu. Po przepracowaniu 6 miesięcy nabędziemy zatem prawo do 10 dni urlopu.

 

Prawo do kolejnych urlopów nabywamy w każdym następnym roku kalendarzowym.

 

Jeśli jesteśmy zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy, przysługuje nam urlop proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, np. w przypadku zatrudnienia na ½ etatu, będziemy mieć prawo do 10 lub 13 dni w roku, w zależności od tego, czy pracowaliśmy krócej niż 10 lat, czy 10 lat lub dłużej.

 

Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. W ramach urlopu wypoczynkowego mamy prawo do urlopu na żądanie w wymiarze 4 dni w terminie przez nas wskazanym. O udzielenie tego urlopu trzeba się zwrócić do pracodawcy najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. 

 

Więcej informacji znajdziemy na stronie - https://www.biurokarier.umk.pl/urlop-wypoczynkowy

Korzystanie z uprawnień związanych z rodzicielstwem

Do najważniejszych uprawnień związanych z rodzicielstwem należą urlopy macierzyńskie, rodzicielskie, ojcowskie i wychowawcze.

 

Jeśli urodzimy dziecko, przysługuje nam urlop macierzyński w wymiarze:

  • 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, 
  • 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie, 
  • 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie, 
  • 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie, 
  • 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie. 

Nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu. 

 

Po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego możemy zrezygnować z pozostałej części tego urlopu. W takim przypadku z niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego będzie mógł skorzystać ojciec dziecka.

 

Bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego możemy skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

  • do 6 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka,
  • do 8 tygodni - w przypadku urodzenia przy jednym porodzie co najmniej dwojga dzieci.

Z tego urlopu może skorzystać zarówno matka, jak i ojciec dziecka. Warunkiem jego udzielenia jest wcześniejsze skorzystanie z urlopu macierzyńskiego. Okres odbywania urlopów ma przypadać bezpośrednio po sobie.

 

Bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze mamy prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 26 tygodni niezależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Z urlopu można skorzystać jednorazowo lub w nie więcej niż trzech częściach. Żadna z części urlopu nie może być krótsza niż 8 tygodni. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice dziecka lub jedno z nich. Łączny wymiar urlopu wykorzystanego przez oboje rodziców nie może przekroczyć 26 tygodni.

 

Dodatkowo ojciec dziecka ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Z urlopu tego ojciec może skorzystać zarówno w czasie, gdy matka korzysta z urlopu macierzyńskiego, jak i po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego przez matkę.

 

Za okres urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński.

 

Jeśli przepracowaliśmy co najmniej 6 miesięcy, możemy skorzystać z urlopu wychowawczego (do 6-miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się też poprzednie okresy zatrudnienia). Urlop wychowawczy może trwać do 36 miesięcy i jest udzielany do ukończenia przez dziecko 5 roku życia. W przypadku dziecka niepełnosprawnego wymiar urlopu wychowawczego wynosi maksymalnie 72 miesiące, a urlop może on być udzielony na do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. 

Bezpieczne i higieniczne warunki pracy

Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Koszty działań podejmowanych przez pracodawcę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników. 

 

Pracodawca jest zobowiązany przekazywać pracownikom informacje o:

  • zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników, 
  • działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia tych zagrożeń.

W sytuacjach gdy:

  • warunki pracy w naszym zakładzie nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla naszego zdrowia lub życia,
  • wykonywana praca grozi niebezpieczeństwem innym osobom

mamy prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Jeśli nie zostanie usunięte niebezpieczeństwo, mamy prawo oddalić się z miejsca zagrożenia. Za czas niewykonywania pracy w takiej sytuacji przysługuje nam wynagrodzenie.

 

Więcej informacji znajdziemy na stronie - http://www.mpips.gov.pl/prawo-pracy/warunki-pracy/podstawowe-informacje-dla-pracownika-w-dziedzinie-bhp/)

Zaspokojenie potrzeb bytowych, socjalnych i kulturalnych

Zaspokojeniu potrzeb bytowych, socjalnych i kulturalnych służy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych tworzony przez pracodawcę. Fundusz jest przeznaczony na finansowanie działalności socjalnej oraz na organizowanie dofinansowania zakładowych obiektów socjalnych. Działalność socjalna obejmuje:

  • dofinansowanie różnych form wypoczynku,
  • dofinansowanie działalności kulturalno-oświatowej i sportowo-rekreacyjnej,
  • dofinansowanie opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego,
  • udzielanie pomocy materialnej (rzeczowej lub finansowej),
  • udzielanie zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe.

Warunki udzielania świadczeń z funduszu określa pracodawca w regulaminie ustalanym we współpracy z zakładową organizacją związkową. Pracodawca, u którego ona nie działa, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów. 

Przynależność związkowa

Będąc pracownikiem, mamy prawo do tworzenia organizacji w celu reprezentacji i obrony swoich praw i interesów oraz przystępowania do takich organizacji. Nie możemy ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego albo wykonywania funkcji związkowej.

 

stan prawny na 22.09.2014

 


Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26 czerwca 1976 r Kodeks pracy (t.j. Dz.U.1998.21.94 ze zm.): art. 10-18.3, 22, 25, 25[1], 29, 132, 153, 154, 154[1], 155, 162, 167[2], 180. 182[1], 182[1a], 182[3], 186

Ustawa z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U.2002.200.1679)

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014 r. (Dz.U.2013.1074)

Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U.2012. 592)

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodek cywilny (t.j. Dz.U.2014.121): art. 627, 640, 734, 735, 758