kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Kto ma prawo do mieszkania po śmierci osoby bliskiej?

Zdarza się, że po śmierci bliskiej osoby prawo do jej mieszkania roszczą sobie różne osoby. O tym, kto może w mieszkaniu pozostać, nie zawsze decyduje ten, kto do mieszkania ma prawo. Wiele zależy od tego, jakie jest to mieszkanie. W praktyce mamy w Polsce do czynienia z trzema podstawowymi typami mieszkań:

  • lokalami własnościowymi (w tym tzw. odrębna własność oraz spółdzielcze - własnościowe),
  • spółdzielczymi – lokatorskimi,
  • komunalnymi.

Mieszkanie własnościowe tzw. odrębna własność

Z odrębną własnością (rozumiemy przez to mieszkania, dla których jest założona księga wieczysta) sprawa jest prosta - to właściciel decyduje, komu przekaże swoją własność spisując testament. Jeżeli tego nie zrobi, po jego śmierci dziedziczą tzw. spadkobiercy ustawowi, czyli najbliższa rodzina.

Mieszkania spółdzielcze własnościowe

Mieszkania spółdzielcze własnościowe również nabywa się w drodze dziedziczenia na zasadach ogólnych. W sytuacji, gdy jest kilku spadkobierców takiego mieszkania, wówczas powinni oni, w terminie jednego roku od dnia otwarcia spadku, wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika w celu dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem prawa do lokalu. W razie bezskutecznego upływu tego terminu, na wniosek spadkobierców lub spółdzielni, sąd w postępowaniu nieprocesowym wyznaczy przedstawiciela.

 

Inne zasady dotyczą lokali komunalnych i spółdzielczych - lokatorskich.

Mieszkania komunalne

W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują:

  • małżonek, który nie jest współnajemcą lokalu,
  • dzieci najemcy i jego współmałżonka,
  • inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych,
  • osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą (rozumiemy przez to związki partnerskie).

Osoby powyżej wymienione wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą do chwili jego śmierci. W razie braku takich osób, stosunek najmu lokalu mieszkalnego wygasa.

 

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż wnuki najemcy, nawet jeśli wspólnie z nim zamieszkiwały do chwili jego śmierci, nie należą do grupy osób uprawnionych do wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym. Tak mówi ustawa. Jednak każda gmina czy miasto mogą ustalić dodatkowo własne zasady (pod warunkiem, że nie będą one sprzeczne z aktem nadrzędnym czyli ustawą). I tak np. w „uchwale warszawskiej” osoby uprawnione do wstąpienia w stosunek najmu po śmierci najemcy, to jego małżonek, zstępni, wstępni, pasierbowie, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teść, ale pod warunkiem, że spełniają łącznie następujące warunki:

  • zamieszkiwały z najemcą w lokalu za zgodą właściciela i prowadziły wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe przez okres co najmniej ostatnich 7 lat,
  • zajmowana powierzchnia mieszkalna lokalu nie przekracza 15 m kw. na każdą osobę uprawnioną, a w przypadku gospodarstwa jednoosobowego - 30 m kw.,
  • nie zalegają z opłatami za korzystanie z lokalu, przy czym warunek ten uważa się za spełniony również w przypadku występowania zaległości, jeśli zostało podpisane i jest realizowane porozumienie o spłacie zadłużenia,
  • osiągają dochód nieprzekraczający 160% minimum dochodowego.

Mieszkania spółdzielcze - lokatorskie

Lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nie przechodzi na spadkobierców. Oznacza to, że po śmierci członka spółdzielni mającego prawo do mieszkania spółdzielczego lokatorskiego nikt z jego spadkobierców nie może odziedziczyć tego mieszkania. Spadkobiercy dziedziczą natomiast wkład mieszkaniowy. Spadkobiercy zarówno testamentowi jak i ustawowi, aby uzyskać prawo do wkładu po śmierci członka spółdzielni, muszą złożyć wniosek o nabycie spadku na podstawie testamentu lub ustawy. Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu spadkobiercy powinni w urzędzie skarbowym uregulować kwestie dotyczące podatku.

 

Dopiero z tymi dokumentami tzn. postanowieniem sądu oraz zaświadczeniem z urzędu skarbowego mogą domagać się wypłaty wkładu mieszkaniowego:

  • od spółdzielni - jeśli nikt nie ubiega się o przyznanie prawa do mieszkania,
  • od osoby uprawnionej do uzyskania prawo do mieszkania spółdzielczego lokatorskiego po śmierci członka spółdzielni.

Spadkobierca ma prawo domagać się wkładu w zwaloryzowanej wysokości.

Szczególne uprawnienia mają w spółdzielniach mieszkaniowych małżonkowie. Z chwilą śmierci jednego z małżonków prawo do mieszkania przypada drugiemu małżonkowi. Jeśli małżonek ten nie jest członkiem spółdzielni, to aby zachować mieszkanie, powinien w terminie jednego roku od dnia śmierci małżonka złożyć do spółdzielni deklarację członkowską (co wiąże się z kosztami - uiszczeniem opłaty członkowskiej). Jeśli tego nie zrobi, wówczas spółdzielnia powinna wyznaczyć mu dodatkowy termin - minimum 6 miesięcy.

 

Ponadto obowiązkiem spółdzielni jest poinformowanie, co się stanie, jeśli ten termin nie zostanie dotrzymany. Jeśli współmałżonek w terminie nie ureguluje formalnie praw do mieszkania, to władze spółdzielni mogą podjąć uchwałę o wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu i nakazać opuszczenie mieszkania. W takiej sytuacji roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego przysługują dzieciom i innym osobom bliskim.

 

 

stan prawny na 24.09.2014

 

Podstawa prawna
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.1964.16.93)
Uchwała Nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Warszawa, dnia 13 sierpnia 2009 r.)
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U.2003.119.1116)