kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Na czym polega władza rodzicielska, jej ograniczenie lub pozbawienie?

Władza rodzicielska

Władza rodzicielska obejmuje prawa i obowiązki, jakie wobec dzieci mają rodzice. Przysługuje obojgu rodzicom. Powstaje z chwilą narodzin dziecka i trwa do jego pełnoletności. Rodzice zobowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowywać dziecko do pracy odpowiednio do jego uzdolnień.

 

Władza rodzicielska obejmuje całokształt spraw dziecka: opiekę nad jego osobą, zarząd jego majątkiem, reprezentowanie. Rodzice przed podjęciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka powinni, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, wysłuchać oraz uwzględnić w miarę możliwości rozsądne życzenia dziecka. Należy pamiętać o tym, że rodzicom oraz innym osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem nie wolno stosować wobec dzieci kar cielesnych.

 

Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Jednak żadne z nich nie może reprezentować dziecka

  • przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską;
  • przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem (chyba, że chodzi o bezpłatne przysporzenie na rzecz dziecka albo o dochodzenie alimentów od drugiego z rodziców).

Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania. O istotnych sprawach dziecka rodzice powinni rozstrzygać wspólnie. Jeśli nie dojdą do porozumienia, niezbędne będzie rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego.

 

Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu (będącym małżeństwem lub nie), sąd opiekuńczy może, kierując się dobrem dziecka, określić sposób jej wykonywania. Sąd może zarówno powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z nich, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka, jak i pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom. Ta ostatnia możliwość jest dopuszczalna wtedy, gdy przedstawili, zgodne z dobrem dziecka, porozumienie w sprawie jego wychowywania i utrzymywania kontaktów i sytuacja wskazuje na to, że będą dla dobra dziecka współdziałać.

 

Ograniczenie władzy rodzicielskiej

 

Ograniczenie władzy rodzicielskiej jest możliwe w dwóch sytuacjach:

  • w związku z rozłączeniem rodziców,
  • w związku z zagrożeniem dobra dziecka.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej może nastąpić jedynie w drodze orzeczenia sądu.

Rozłączenie rodziców

Sąd opiekuńczy w sytuacji rozłączenia rodziców może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka. Zakres tych praw i obowiązków dokładnie określa sąd. Rodzic ograniczony w wykonywaniu władzy rodzicielskiej może mieć np. prawo do decydowania o sprawach dotyczących przyszłości dziecka: wyboru szkoły, miejsca zamieszkania, miejsca spędzenia wakacji, wydaniu paszportu dla dziecka. Może mieć też prawo decydowania o sprawach dotyczących życia codziennego dziecka np. na jakie zajęcia pozaszkolne dziecko będzie uczęszczało, sposób leczenia i wyboru lekarza zajmującego się dzieckiem wraz z prawem wglądu w dokumentację medyczną.

Zagrożenie dobra dziecka

Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone tzn. istnieje zagrożenie jego interesów osobistych i majątkowych, wówczas sąd może wydać zarządzenie ograniczające władzę rodziców:

  • zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania lub skierować rodziców do specjalistów zajmujących się terapią rodzinną lub inną pomocą z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń,
  • określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu,
  • poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego,
  • skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi,
  • zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej,
  • powierzyć zarząd majątkiem małoletniego ustanowionemu w tym celu kuratorowi.

Ubezwłasnowolnienie dziecka

Rodzice wykonujący władzę rodzicielską nad dzieckiem całkowicie ubezwłasnowolnionym, podlegają takim ograniczeniom, jakim podlega opiekun. Całkowite ubezwłasnowolnienie może dotyczyć dziecka, które ukończyło 13 lat.

Ograniczenia władzy rodziców, to m.in.: nadzór sądu opiekuńczego przy sprawowaniu pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, obowiązek uzyskiwania zezwolenia sądu opiekuńczego w ważniejszych sprawach dotyczących np. majątku.

Rodzice podlegają ograniczeniom z mocy prawa, od chwili uprawomocnienia się postanowienia o całkowitym ubezwłasnowolnieniu dziecka.

Uwaga! Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie zwalnia z płacenia alimentów.

 

Jak ograniczyć władzę rodzicielską?

Wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej składamy do wydziału rodzinnego sądu rejonowego w miejscu zamieszkania dziecka. Wniosek może złożyć:

  • jedno z rodziców dziecka,
  • każdy, kto ma wiedzę o zdarzeniach, które uzasadniają potrzebę zbadania przez sąd, czy dziecko nie jest krzywdzone i czy rodzice lub jeden z rodziców mogą nadal wykonywać władzę rodzicielską (np. każdy, kto ma wiedzę, że dziecko jest bite, zaniedbane, niedożywione).

Sąd może również wszcząć postępowanie z urzędu. W takiej sytuacji rodzice lub jeden z rodziców są zawiadamiani o rozpoczęciu sądowego postępowania i mają prawo do zgłoszenia dowodów (świadków, faktów, własnej opinii na temat zgłoszonych zarzutów).

 

Wniosek o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej możemy złożyć osobiście lub przez pełnomocnika. We wniosku podajemy imiona i nazwiska oraz adresy:

  • osoby składającej wniosek (wnioskodawcy) oraz
  • uczestników postępowania (np. drugiego rodzica) albo
  • pełnomocnika (np. adwokat, rodzic, rodzeństwo), jeżeli ustanowiliśmy do reprezentowania nas w sprawie inna osobę.

Za złożenie wniosku o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej nie płacimy (nie wnosimy opłaty sądowej).

Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Bycie rodzicem to szczególne doświadczenie życiowe. Wydaje się naturalne, że rodzice wiedzą, jak zadbać o dobro swoich dzieci, potrafią wziąć odpowiedzialność za ich wychowanie, edukację, właściwy rozwój, zdrowie, a także majątek. Są jednak sytuacje, w których władza rodzicielska może zostać odebrana. Co ważne, pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej jest skrajną ingerencją państwa w życie rodziny i jeśli wystąpi, powinno mieć na celu ochronę zagrożonego dziecka a nie ukaranie rodziców.
 

Kiedy jedno lub oboje z rodziców nie może wykonywać władzy rodzicielskiej albo z powodu jakiejś trwałej przeszkody (np. nieuleczalnej choroby), albo z powodu nadużywania władzy rodzicielskiej, albo poważnego i widocznego zaniedbywania obowiązków względem dziecka, wówczas może dojść do pozbawienia władzy rodzicielskiej. Decyzję podejmuje w tej sprawie sąd. Sąd orzeka o pozbawieniu władzy rodzicielskiej tylko wtedy, gdy zastosowane wcześniej łagodniejsze środki nie przyniosły rezultatu i poprawy sytuacji dziecka.

Sytuacje, kiedy sąd może pozbawiać rodzica władzy rodzicielskiej

O pozbawieniu władzy rodzicielskiej decyduje sąd opiekuńczy i tylko w ściśle określonych sytuacjach. Są nimi:

  • nieuleczalna choroba rodzica (np. psychiczna) lub brak stałego kontaktu rodzica z dzieckiem,
  • zaginięcie jednego lub obojga rodziców, wyjazd na stałe za granicę i bark zainteresowania dzieckiem lub wyrok długoletniej kary pozbawienia wolności,
  • nadużywanie władzy rodzicielskiej poprzez karanie dziecka w sposób zagrażający jego psychicznemu i fizycznemu zdrowiu, zmuszanie do pracy, nakłanianie dziecka do popełnienia przestępstwa, żebrania, prowadzenia niemoralnego trybu życia, wywieranie negatywnego wpływ na dziecko,
  • rażące zaniedbywanie obowiązków i wynikające z tego faktu naruszenie dobra dziecka np. głodzenie, tolerowanie złego prowadzenia się dziecka, pijaństwa, prostytucji, działalności przestępczej; porzucenie dziecka; w sposób zawiniony niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka itp.

W sytuacji pozbawienia władzy rodzicielskiej tylko jednego z rodziców, władza ta przysługuje drugiemu. Pozbawienie władzy rodzicielskiej obojga powoduje natomiast konieczność ustanowienia dla dziecka opieki prawnej (np. rodziny zastępczej).

 

Pozbawienie władzy rodzicielskiej to utrata wszystkich praw i obowiązków wobec dziecka. Rodzice mogą pozostawać wówczas w osobistym kontakcie z dzieckiem, chyba że sąd, ze względu na wysokie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka, postanowi inaczej. Dziecko zachowuje prawo do alimentów i prawo dziedziczenia po rodzicu pozbawionym władzy rodzicielskiej. Rodzice również zachowują prawo do alimentów od dziecka i dziedziczenia po nim, o ile nie zostali uznani za niegodnych dziedziczenia.

Jak pozbawić władzy rodzicielskiej?

Wniosek o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej składamy do wydziału rodzinnego sądu rejonowego w miejscu zamieszkania dziecka. Wniosek może złożyć:

  • jedno z rodziców dziecka,
  • każdy, kto ma wiedzę o zdarzeniach, które uzasadniają potrzebę zbadania przez sąd, czy dziecko nie jest krzywdzone i czy rodzice lub jeden z rodziców mogą nadal wykonywać władzę rodzicielską (np. każdy, kto ma wiedzę, że dziecko jest bite, zaniedbane, niedożywione).

Sąd może również wszcząć postępowanie z urzędu. W takiej sytuacji rodzice lub jeden z rodziców są zawiadamiani o rozpoczęciu sądowego postępowania i mają prawo do zgłoszenia dowodów (świadków, faktów, własnej opinii na temat zgłoszonych zarzutów).

 

Wniosek o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej możemy złożyć osobiście lub przez pełnomocnika. We wniosku podajemy imiona i nazwiska oraz adresy:

  • osoby składającej wniosek (wnioskodawcy) oraz
  • uczestników postępowania (np. drugiego rodzica) albo
  • pełnomocnika (np. adwokat, rodzic, rodzeństwo), jeżeli ustanowiliśmy do reprezentowania nas w sprawie inna osobę.

Za złożenie wniosku o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej nie płacimy (nie wnosimy opłaty sądowej).

 

 

stan prawny na 24.09.2014

 


Podstawa prawna

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788): art. 92 – 98
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U.2014.101)