kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Jakie są możliwości ustalania ojcostwa, gdy matka jest nieletnia?

Sytuacja ustalenia ojcostwa komplikuje się, gdy rodzicami dziecka są osoby nieletnie.
Jeśli małoletnia kobieta urodzi dziecko, to ojcostwo może być ustalone w drodze domniemania, uznania lub ustalenia ojcostwa.

dziecko urodzone z małżeństwa nieletniej matki

Aby zachodziła sytuacja domniemania ojcostwa, nieletnia musiałaby być mężatką. Generalnie ślub mogą zawrzeć osoby pełnoletnie, jednak w przypadku kobiet przepisy dopuszczają wyjątek (nie ma takiego wyjątku w stosunku do mężczyzn). Sąd rodzinny może wyrazić zgodę na ślub kobiety, która ukończyła 16 lat. Nie ma możliwości, aby kobieta młodsza mogła zawrzeć małżeństwo. Kobieta pomiędzy 16 a 18 r.ż., jeśli chce zawrzeć małżeństwo, potrzebuje wpierw uzyskać zgodę sądu. Co istotne, kobieta która nie ukończyła 18 lat i zawarła ślub uzyskuje status „pełnoletniości” a co za tym idzie – zdolność do czynności prawnych. Tak więc, jeśli nieletnia kobieta będąca mężatką urodzi dziecko istnieje domniemanie, że ojcem dziecka jest jej mąż (który z założenia jest pełnoletni). Mąż nie musi nic potwierdzać, sytuacja jest taka sama jak w przypadku, gdy rodzi się dziecko w trakcie małżeństwa kobiety pełnoletniej (zobacz - „Dziecko urodzone w małżeństwie”). Obowiązują też te same zasady zaprzeczenia ojcostwa.

dziecko kobiety nieletniej niebędącej mężatką

Gdy dziecko rodzi kobieta nieletnia niebędąca mężatką, wtedy są dwa sposoby ustalenia, że ojcem dziecka jest dany mężczyzna:
1. uznanie dziecka,
2. ustalenie ojcostwa w sądzie.

uznanie ojcostwa w przypadku osób nieletnich
Do uznania ojcostwa, czyli dobrowolnego potwierdzenia, że dany mężczyzna jest ojcem dziecka, potrzebna jest zgoda matki dziecka. Jeśli rodzice lub chociaż jedno z nich jest nieletnie, to uznanie ojcostwa może nastąpić tylko przed sądem opiekuńczym (rodzinnym), osoba niepełnoletnia nie może złożyć oświadczenia dotyczącego ojcostwa w urzędzie stanu cywilnego. Osoby pomiędzy 16 a 18 r.ż. samodzielnie występują do sądu rodzinnego, składając oświadczenie o uznaniu ojcostwa. W takich sprawach nastoletni rodzice nie muszą być reprezentowani przez swoich rodziców czy opiekunów prawnych (chociaż generalnie zdolność procesową mają tylko osoby pełnoletnie).

sądowe ustalenie ojcostwa w przypadku osób nieletnich
Jeśli ojcostwo nie może być ustalone dobrowolnie przez obydwoje rodziców (tzn. jeśli mężczyzna nie chce uznać dziecka) lub jeśli matka dziecka nie chce potwierdzić, że dany mężczyzna jest ojcem dziecka - należy wystąpić do sądu z pozwem o ustalenie ojcostwa.

Zarówno nieletni ojciec jak i nieletnia matka mogą samodzielnie wystąpić z pozwem o ustalenie ojcostwa – pod warunkiem, że ukończyli 16 lat. W przypadku osób młodszych, poniżej 16 r.ż. powództwo o ustalenie ojcostwa może złożyć wyłącznie przedstawiciel ustawowy danej osoby (zazwyczaj rodzic).

władza rodzicielska nieletnich rodziców

Osoby niepełnoletnie nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych (za wyjątkiem kobiety, która zawarła związek małżeński). Oznacza to, że nie przysługuje im władza rodzicielska. Uznanie dziecka lub sądowe ustalenie rodzicielstwa nie powoduje automatycznie nabycia władzy rodzicielskiej. Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska, to dziecko powinno mieć ustanowionego opiekuna prawnego. Po osiągnięciu pełnoletniości rodzice nabywają władzę rodzicielską (chyba, że rodzic jest ubezwłasnowolniony lub sąd orzekł wobec rodzica/rodziców o pozbawieniu, ograniczeniu lub zawieszeniu władzy rodzicielskiej).

Możliwe są więc następujące sytuacje:

  • nieletnia matka, nie jest ustalone ojcostwo

Matka nie ma władzy rodzicielskiej. Należy wystąpić do sądu opiekuńczego o ustalenie opiekuna prawnego dla dziecka. Zazwyczaj zostaje nim jeden z rodziców kobiety.

  • nieletnia matka, nieletni ojciec uznaje ojcostwo

Żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska. Należy wystąpić do sadu opiekuńczego o ustalenie opiekuna prawnego dla dziecka.

  • nieletnia matka, pełnoletni ojciec uznaje dziecko

Władza rodzicielska nad dzieckiem przysługuje ojcu dziecka.

  • nieletnia matka pozywa pełnoletniego ojca o ustalenie ojcostwa

Ojciec dziecka będzie miał władzę rodzicielką po uprawomocnieniu się wyroku, chyba że sąd w wyroku jednocześnie wydał orzeczenie o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

  • nieletnia matka, pełnoletni ojciec dziecka pozywa ją o ustalenie swego ojcostwa

Ojciec dziecka będzie miał władzę rodzicielką po uprawomocnieniu się wyroku, chyba że sąd w wyroku jednocześnie wydał orzeczenie o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

  • pełnoletnia matka, niepełnoletni ojciec uznaje dziecko przed sądem rodzinnym

Władza rodzicielska przysługuje matce dziecka.
 

 

Opieka prawna nie jest równoznaczna ze sprawowaniem faktycznej, bieżącej opieki (np. karmienie, pielęgnacja, spędzanie czasu). Jeśli sąd rodzinny ustalił dla dziecka opiekuna prawnego, to nie oznacza, że nieletni rodzice nie mogą opiekować się dzieckiem. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje, że rodzice, którzy nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych (a takimi są małoletni) powinni uczestniczyć w sprawowaniu bieżącej pieczy nad dzieckiem i w jego wychowaniu. Oczywiście sąd opiekuńczy ze względu na dobro dziecka może postanowi ć inaczej, ale wtedy musi to zrobić odpowiednim postanowieniem.

Po co jest potrzebny opiekun prawny?
Opiekun prawny jest potrzebny dziecku chociażby po to, by móc dziecko reprezentować przed sądami i urzędami. Nieletni rodzice mogą sami wystąpić do sądu tylko w sprawie uregulowania rodzicielstwa, ale w innych już nie. Tak więc jeśli np. nieletnia matka chciałaby otrzymać alimenty na dziecko, to najpierw sąd musi ustanowić opiekuna prawnego dla dziecka, który może wytoczyć powództwo o alimenty na rzecz dziecka.

Kto powinien wystąpić o ustalenie opiekuna prawnego?
Sąd z urzędu wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia opieki. To oznacza, że jeśli tylko sąd dowie się, że żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska, to wszczyna postępowania w sprawie ustalenia opieki prawnej.

Osoby, które chcą być opiekunem prawnym też mogą złożyć taki wniosek do sądu. Sąd uzna, czy dane osoby mogą pełnić tę funkcję, bądź wyznaczy inną osobę. Jeśli nie ma osoby bliskiej, która może być opiekunem prawnym, to sad wyznaczy kuratora

alimenty na dziecko nieletniej matki

Jeśli pojawia się problem z łożeniem na utrzymanie dziecka, powstaje konieczność wystąpienia do sądu o alimenty. Z powództwem takim może wystąpić tylko rodzic mający zdolność do czynności prawnych lub opiekun prawny dziecka. Tak więc nieletnia matka nie może wystąpić z takim powództwem, ale może to zrobić opiekun prawny dziecka. Ponadto alimentów na dziecko można żądać tylko od mężczyzny którego ojcostwo zostało potwierdzone prawnie (uznanie ojcostwa lub sądowe ustalenie). Roszczeń alimentacyjnych można też dochodzić jednocześnie z powództwem o ustalenie ojcostwa.


Jeśli ojciec dziecka sam jest nieletni i nie można od niego uzyskać alimentów, to można o nie wystąpić do jego rodziców (dziadków dziecka). To samo obowiązuje również w drugą stronę – tzn. jeśli matka nie jest w stanie łożyć na utrzymanie dziecka, to alimentów można domagać się od jej rodziców.
 

stan prawny 24.09.2014 r.


Podstawa prawna
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788)