kontakt | mapa serwisu | newsletter | dodaj wiadomość
Jakie są możliwości ustalenia ojcostwa?

dziecko urodzone w małżeństwie

Generalnie za ojca dziecka jest uznawany mąż matki. Przepisy kodeksu rodzinnego mówią o tzw. domniemaniu ojcostwa - jeżeli dziecko urodziła kobieta w trakcie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że dziecko pochodzi od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji.

Domniemanie ojcostwa oznacza, że dziecko niejako z automatu jest przypisywane mężowi matki. Oznacza to, że nawet jeśli małżonkowie (lub jeden z nich) są pewni i mogą to udowodnić, że ojcem dziecka jest inny mężczyzna, to fakt, że urodziło się ono w czasie małżeństwa (lub 300 dni po jego ustaniu) powoduje, że z prawnego punktu widzenia za ojca dziecka zostanie uznany mąż matki.

Co zrobić sytuacji, gdy nie chcemy, aby za ojca dziecka był uznany mąż?

W takim przypadku jedynym wyjściem jest wystąpienie na drogę sądową z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa. O zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić: mąż matki (czyli domniemany ojciec dziecka), matka dziecka, a także samo dziecko.

Uwaga! Przepisy kodeksu rodzinnego bardzo restrykcyjnie określają czas, w jakim taki pozew można .

Mąż matki może wystąpić do sądu z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa tylko w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Termin jest bardzo krótki i nie podlega przywróceniu. Oznacza to, że jeśli mężczyzna dowiedział się, że jego żona urodziła dziecko i ma przekonanie, że jest to jego dziecko, ale np. po roku okaże się, że ojcem może być inny mężczyzna, nie będzie mógł już wystąpić z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa. Nawet jeśli uzyska dowody w postaci np. badań genetycznych.

Matka dziecka może wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa swojego męża także tylko w ciągu 6 miesięcy od urodzenia się dziecka. Jeśli więc kobieta jest pewna, że jej mąż nie jest ojcem jej dziecka i chce tę kwestię uregulować prawnie, ma tylko 6 miesięcy, aby wystąpić z odpowiednim pozwem do sądu. Po tym czasie wystąpienie o zaprzeczenie ojcostwa nie będzie możliwe, niezależnie od woli małżonków i istniejących dowodów.

Kiedy o zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić dziecko?

Dziecko może również wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa swojego "dotychczasowego" ojca, czyli męża matki, ale dopiero po osiągnięciu pełnoletności. W przypadku dziecka czas na złożenie odpowiedniego pozwu jest dłuży, bo 3 lata od dnia uzyskania pełnoletności, czyli z reguły do osiągnięcia 21 roku życia.

Kto jeszcze może wystąpić z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa?

W sytuacjach wyjątkowych o zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić prokurator. Przepisy nie określają tych wyjątkowych sytuacji, mówią jedynie, że pozew może złożyć prokurator, jeśli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. To prokurator decyduje, czy są podstawy, aby taki pozew został przez niego złożony, czy nie.

Ważne jest, że prokurator może wnieść sprawę o zaprzeczenie ojcostwa w każdym czasie, czyli nie wiąże go 6-miesięczny termin, jak w przypadku matki i ojca, ani 3 letni, jak w przypadku dziecka.

Czy biologiczny ojciec dziecka może wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej partnerki/matki dziecka?

Nie. Przepisy kodeksu rodzinnego określają, że o zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić tylko mąż matki dziecka, matka, dziecko i prokurator. Oznacza to, że mężczyzna, który jest biologicznym ojcem dziecka, kobiety będącej mężatką i który chciałby, aby dziecko zostało prawnie przypisane jemu, nie ma możliwości wystąpienia do sądu z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej partnerki. Jeśli nie zrobi tego matka dziecka, ani jej mąż, mężczyzna nie będzie mógł dochodzić swojego ojcostwa. Jedynym wyjściem w takiej sytuacji jest wystąpienie do prokuratora, aby on złożył odpowiedni pozew do sądu.

dziecko urodzone poza małżeństwem

Jeśli rodzice dziecka nie są małżeństwem istnieją dwa sposoby ustalenia, że ojcem dziecka jest dany mężczyzna:
1. uznanie dziecka w urzędzie stanu cywilnego,
2. ustalenie ojcostwa w sądzie.

uznanie dziecka w urzędzie stanu cywilnego

Uznanie dziecka, to dobrowolne potwierdzenie przed urzędnikiem stanu cywilnego (usc), że dany mężczyzna jest ojcem dziecka. Do takiego uznania potrzebna jest zgoda matki dziecka. W praktyce oznacza to, że oboje rodzice idą do urzędu stanu cywilnego i składają oświadczenie, że dziecko, które się urodziło pochodzi od nich, że oni oboje są rodzicami tego dziecka.
Przepisy kodeksu rodzinnego przewidują również taką sytuację, że sam ojciec dziecka składa oświadczenie w urzędzie stanu cywilnego, a matka dziecka, nie później niż w ciągu 3 miesięcy potwierdzi ten fakt w urzędzie stanu cywilnego. Jednakże zawsze potrzebne jest potwierdzenie matki dziecka, że dany mężczyzna jest ojcem.

Trzeba zdawać sobie sprawę, że uznanie dziecka jest bardzo ważną i odpowiedzialną decyzją wpływającą w zasadzie na całe życie dziecka, jego matki, a także ojca/mężczyzny, które je uznał.

Kobieta, potwierdzając, że mężczyzna jest ojcem jej dziecka, nie tylko zyskuje prawa, w postaci np. alimentów, ale jednocześnie daje mężczyźnie prawo decydowania o losach dziecka. Mężczyzna  uzyskuje pełnię władzy rodzicielskiej, która może zostać ograniczona lub odebrana tylko w sytuacji, gdy są do tego podstawy i dopiero po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania sądowego.

Kiedy można uznać dziecko w urzędzie stanu cywilnego?

Dziecko można uznać w dowolnym czasie, ale tylko do momentu osiągnięcia przez nie pełnoletności.
Można też uznać dziecko jeszcze przed jego narodzeniem.  

Uwaga! Nie można uznać dziecka, co do którego zachodzi domniemanie ojcostwa tzn. biologiczni rodzice dziecka nie mogą pójść do usc i złożyć oświadczenia o uznaniu dziecka, jeśli kobieta jest mężatką, a nie została przeprowadzona sprawa o zaprzeczenie ojcostwa.

Czy można się wycofać z oświadczenia o uznaniu dziecka?

Tak. Ale jest na to bardzo krótki czas i sprawę należy przeprowadzić w sądzie.

Uznanie ojcostwa jest bardzo ważną i odpowiedzialną czynnością. Z oświadczenia o uznaniu dziecka nie można wycofać się od tak. Można to zrobić jedynie z ważnych powodów przeprowadzając w sądzie postępowanie o ustalenie bezskuteczności uznania dziecka.

Kto i kiedy może złożyć pozew o ustalenie bezskuteczności uznania dziecka?

Pozew taki może złożyć mężczyzna, który uznał dziecko; matka dziecka oraz samo dziecko. W wyjątkowych sytuacjach również prokurator.

Mężczyzna, który uznał dziecko może wytoczyć powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi. Podobnie matka dziecka - może wystąpić z pozwem o bezskuteczności uznania w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się, że ojcem dziecka jest inny mężczyzna.

Zarówno matka dziecka, jak i mężczyzna, który uznał dziecko nie mogą wystąpić z takim żądaniem, kiedy dziecko osiągnie pełnoletniość (nawet jeśli dopiero wtedy dowiedzą się, że dziecko pochodzi od innego mężczyzny).

Dziecko, po osiągnięciu pełnoletności może żądać ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa, jeżeli uznający mężczyzna nie jest jego ojcem. Z takim żądaniem dziecko nie może wystąpić później niż w ciągu 3 lat od osiągnięcia pełnoletności.

Uwaga! W przypadku śmierci dziecka nie jest możliwe wystąpienie przez żadną ze stron o ustalenie bezskuteczności uznania dziecka.

Prokurator może wystąpić o ustalenie bezskuteczności uznania dziecka w sytuacjach wyjątkowych, gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego.

sądowe ustalenie ojcostwa


Jeśli mężczyzna nie chce dobrowolnie uznać dziecka, lub jeśli matka dziecka nie chce potwierdzić, że dany mężczyzna jest ojcem dziecka, należy wystąpić do sądu z pozwem o ustalenie ojcostwa.

Z pozwem o ustalenie ojcostwa może wystąpić matka dziecka, mężczyzna uważający się za ojca, a także samo dziecko. W sytuacjach wyjątkowych również prokurator. O ustalenie ojcostwa można wystąpić w każdym czasie, jednakże ani matka dziecka, ani jego ojciec nie mogą tego zrobić, gdy dziecko osiągnie pełnoletność. Nie można również wystąpić o ustalenie ojcostwa, jeśli dziecko umrze.
Matka dziecka lub samo dziecko mogą jednak wystąpić o ustalenie ojcostwa nawet po śmierci ojca.
Dziecko natomiast może wystąpić z pozwem o ustalenie ojcostwa po osiągnięciu pełnoletności.

Uwaga! Nie można żądać sądowego ustalenia ojcostwa, jeśli zachodzi domniemanie ojcostwa. Czyli w sytuacji, gdy dziecko urodziła mężatka, ale ojcem dziecka jest inny mężczyzna i kobieta chciałaby żądać sądowego ustalenie, że to on a nie jej mąż jest ojcem dziecka, nie może tego zrobić. Musi najpierw wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa swojego męża, a dopiero później o ustalenie ojcostwa innego mężczyzny.

 

stan prawny 24.09.2014 r.


Podstawa prawna
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2012.788)